Percolator schoonmaken en onderhouden: zo doe je het

Waarom percolator schoonmaken zo belangrijk is

Een percolator lijkt een apparaat zonder zorgen: geen elektronica, geen pompjes, alleen metaal, een filter en een rubberen ring. Toch is goed onderhoud het verschil tussen koffie die elke ochtend lekker smaakt en koffie die bitter, muf of metaalachtig wordt. Wie zijn percolator regelmatig schoonmaakt, ontkalkt en de pakking op tijd vervangt, doet er gemakkelijk tientallen jaren mee. Dat geldt voor de klassieke Bialetti Moka Express net zo goed als voor een RVS-model of een percolator die ook wel (foutief) perculator wordt genoemd.

Er spelen drie dingen:

• Koffieresten en oliën zetten zich vast in het filter, het trechtertje en de bovenkant. Ze worden na verloop van tijd ranzig en geven een bittere bijsmaak.
• Kalk uit het kraanwater hoopt zich op in het waterreservoir en in de gaatjes van de filters. Daardoor loopt het water trager door en kan de druk te hoog oplopen.
• Vocht dat in een dichtgeschroefde percolator blijft staan, is een ideale voedingsbodem voor schimmel.

Dagelijks: afspoelen, uit elkaar, laten drogen

Het belangrijkste onderhoud kost je nog geen minuut:

1. Laat de percolator helemaal afkoelen. Schroef hem nooit heet open: dat is gevaarlijk en slecht voor de schroefdraad.
2. Draai de boven- en onderkant los en klop het koffiedik uit het filtertrechtertje (dat mag bij het gft-afval).
3. Spoel alle delen af met warm water. Gebruik bij voorkeur geen afwasmiddel, zeker niet bij aluminium: zeepresten blijven hangen en proef je in de volgende kop.
4. Veeg met een zachte doek of een zachte borstel over de rubberen ring en het filterplaatje in de bovenkant.
5. Laat alle onderdelen los van elkaar drogen. Berg de percolator pas weer in elkaar geschroefd op als alles kurkdroog is, of zet de delen losjes op elkaar.

Zet je dagelijks koffie? Dan is dit eigenlijk alles wat je hoeft te doen. De dunne bruine laag die zich in een aluminium percolator vormt, hoort erbij; die hoef je er niet af te schuren.

Aluminium percolator schoonmaken: let hierop

De meeste Bialetti-modellen, zoals de Moka Express, Brikka en Dama, zijn van aluminium. Dat materiaal geleidt warmte uitstekend, maar is gevoeliger dan roestvrij staal:

• Geen vaatwasser. De agressieve zeep en de hitte maken aluminium dof en grijs, en de beschermlaag verdwijnt.
• Geen schuursponsje of staalwol. Die krassen het oppervlak open.
• Zuren kort houden. Azijn en citroenzuur zijn prima om te ontkalken, maar laat ze niet urenlang staan.
• Vlekken aan de buitenkant krijg je vaak weg met een papje van baking soda (zuiveringszout) en een beetje water. Wrijf zacht en spoel goed na.

Een RVS-percolator, zoals de Bialetti Venus, is minder kwetsbaar. Je kunt hem iets steviger aanpakken en sommige fabrikanten staan de vaatwasser toe, al blijft handwas ook hier de beste keuze. Meer over de verschillen lees je in onze gids RVS vs aluminium.

Percolator ontkalken met azijn of citroenzuur

Hoe vaak je moet ontkalken, hangt af van de hardheid van je kraanwater. In veel delen van Nederland is het water middelhard tot hard; een ontkalkbeurt om de één à twee maanden is dan een goede richtlijn. Zie je witte aanslag in het waterreservoir of loopt de koffie merkbaar trager door? Dan is het tijd.

Zo ontkalk je een percolator:

1. Vul het waterreservoir tot net onder het veiligheidsventiel met een mengsel van ongeveer de helft water en de helft schoonmaakazijn. Citroenzuur (een eetlepel opgelost in het water) werkt ook en ruikt minder sterk.
2. Plaats het filtertrechtertje zonder koffie en schroef de bovenkant erop.
3. Zet de percolator op het vuur en laat het mengsel doorlopen zoals bij het koffiezetten.
4. Giet de vloeistof weg en laat de percolator afkoelen.
5. Spoel alles na en laat hem daarna nog twee keer doorlopen met alleen schoon water, zodat er geen azijnsmaak achterblijft.

Werk je met een aluminium percolator, laat het zure mengsel er dan niet langer in staan dan nodig, en zeker niet overnachten. Eén doorloopbeurt is genoeg.

Wil je kalk voorkomen? Gebruik gefilterd water of water uit een waterfilterkan. Dat scheelt ontkalken en komt ook de smaak ten goede.

Schimmel in je Bialetti: oorzaak en oplossing

Schimmel in een Bialetti is een veelgestelde vraag, en bijna altijd is de oorzaak hetzelfde: de percolator is na gebruik nat in elkaar geschroefd weggezet. Vooral onder de rubberen ring en in de schroefdraad blijft vocht dan dagen hangen.

Zo pak je het aan:

• Haal alle onderdelen los, inclusief de rubberen ring en het filterplaatje (die kun je meestal met een botermes voorzichtig uit de bovenkant wippen).
• Borstel alles schoon met warm water en, bij uitzondering, een druppel afwasmiddel. Spoel daarna heel grondig na.
• Zit de schimmel in de rubberen ring zelf? Vervang de ring; hij is poreus en krijg je nooit helemaal schoon.
• Laat alles volledig drogen, zet één of twee keer koffie en gooi die weg.

Daarna geldt: altijd los laten drogen. Dan komt het niet terug.

Rubberen ring en filterplaatje vervangen

De rubberen ring (pakking) zorgt dat de boven- en onderkant luchtdicht op elkaar sluiten. Door de hitte wordt hij na verloop van tijd hard en brokkelig. Vervang hem als:

• er stoom of koffie langs de schroefdraad lekt;
• je de percolator steeds harder moet aandraaien om hem dicht te krijgen;
• de ring zichtbaar gescheurd, vervormd of verkleurd is;
• er schimmel in zit.

Bij dagelijks gebruik is eens per jaar een goede richtlijn. Vervang het filterplaatje meteen mee: vaak worden ze samen verkocht. Let bij het bestellen op het merk, het model en het aantal kopjes, want de maten verschillen. Een ring voor een 6-kops Moka Express past niet op een 3-kops.

Zo vervang je hem: wip de oude ring en het plaatje eruit, maak de rand schoon, druk het nieuwe plaatje en daarna de nieuwe ring gelijkmatig aan. De eerste keer sluit de percolator soms wat stroever; dat trekt na een paar keer bij.

Veiligheidsventiel controleren

Aan de buitenkant van het waterreservoir zit een klein veiligheidsventiel. Dat laat stoom ontsnappen als de druk te hoog wordt, bijvoorbeeld door een verstopt filter of te fijn gemalen koffie. Vul het water daarom nooit tot boven het ventiel en controleer af en toe of het schoon is en niet vastzit door kalk. Blaast het ventiel regelmatig stoom af tijdens het zetten, kijk dan naar je maalgraad (zie onze gids over de juiste maalgraad) en ontkalk het apparaat.

Wanneer is een nieuwe percolator slimmer?

Met goed onderhoud gaat een percolator heel lang mee. Toch is vervangen soms verstandiger, bijvoorbeeld als de schroefdraad beschadigd is, de bodem door oververhitting is vervormd of het aluminium aan de binnenkant flink is aangetast. Ook wie overstapt op inductie heeft vaak een nieuw model nodig, want een aluminium percolator werkt niet op inductie.

Ben je op zoek naar een nieuwe? Hieronder zie je een paar populaire modellen. Wij vergelijken de prijzen bij de grote webwinkels, zodat je nooit meer betaalt dan nodig. Kijk ook eens bij onze overzichten van aluminium percolators en RVS-percolators.